Ana sayfa Finans Açık Piyasa İşlemleri Nedir ? Türleri Nelerdir ?

Açık Piyasa İşlemleri Nedir ? Türleri Nelerdir ?

304
0
açık piyasa işlemleri nedir
açık piyasa işlemleri nedir

Açık piyasa işlemleri nedir ? Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın piyasadaki para arzını ve likiditesini dolaylı yönden etkileyerek kullandığı araçlardan sadece birisidir. Açık piyasa işlemleri ne işe yarar ? Merkez Bankası açık piyasa işlemleri sayesinde bankalar ve kurumlar arasında tahvil, bono veya diğer menkul değerleri alıp-satma işlemi sayesinde piyasadan para çeker ya da para verir. Açık piyasa işlemleri sayesinde piyasadaki toplam para miktarını belirleyen Merkez Bankası bu sayede enflasyon ve kısa vadeli faiz ayarlaması yapmaktadır.

Açık Piyasa İşlemleri Nedir ?

Açık piyasa işlemleri herhangi bir kuruma fon sağlamak amacıyla yapılamaz yalnızca para politikası amaçlarını gerçekleştirmek için yapılır. Hazinenin, merkez bankasının ya da farklı bir kamu kurumunun çıkardığı tahviller birincil piyasalarda satın alınamaz. Bu konuda 2001 krizi öncesinde hükümetler merkez bankası aracılığıyla borçlanma yoluna gidebiliyordu. Açık piyasa işlemlerini hangi kurum yapar ? 2001 krizi sonrasında Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası kanunu ile banka hazine ve diğer kamu kurumlarına borç veremez, avans hesabı kullanılamaz, hazinenin çıkardığı tahviller birincil piyasalarda satılamaz hükmü getirilmişti.

Açık Piyasa İşlemleri Türleri Nelerdir ?

Merkez bankasının piyasaya para sürmesi ya da para çekmesi işlemlerini kullanarak para arzını açık piyasa işlemleri ile belirlediğini yukarıda belirtmiştik. Peki açık piyasa işlemleri (APİ) türleri nelerdir ? Merkez bankası para arzını nasıl belirler ?

açık piyasa işlemleri nedir
açık piyasa işlemleri nedir

Repo:

Açık piyasa işlemlerinde sıklıkla kullanılan yöntemlerden ilki repodur. Repo; merkez bankasının geri satım vaadiyle bankalardan ve diğer kurumlardan tahvil ve bono alıp yerine para vermesi işlemidir. Repo işlemleri piyasada para azlığı olduğu dönemlerde yani likidite sıkışıklığı yaşandığında genelde başvurulan yöntemlerden biridir. Bu işlemler piyasada para bolluğu yaratacağından enflasyonist etkiler yapabilmektedir.

Ters Repo:

Reponun tam tersi olarak bilinen ters repo işlemi merkez bankasının piyasalarda likidite bolluğu olduğu zamanlarda bankalar ve kurumlardan geri satım vaadiyle menkul kıymet almasıdır. Bu sayede piyasada olan para bolluğunu önleyip enflasyonu önlemeye çalışmaktadır.

Doğrudan (Kesin) Alım:

Kesin alım olarak bilinen bu yöntem ile merkez bankası piyasada oluşan kesin likidite sıkışıklığı sebebiyle bankalar ve kurumların portföylerinde bulunan menkul kıymetleri alarak para sürmesidir. Bu yöntemle piyasadaki para arzı arttırılmış olur. Genişletici para politikası olarak da kullanılmaktadır.

Doğrudan (Kesin) Satım:

Kesin satım olarak bilinen yöntemle merkez bankası piyasada oluşan likidite bolluğunu azaltmak için hazine ve kurumlara menkul kıymet satışı gerçekleştirmektedir. Bu yöntemle doğrudan alım stratejisindeki etkilerin tam tersi olması beklenir. Daraltıcı para politikası araçlarından birisidir.

Yukarıda açık piyasa işlemleri nedir ve türleri nelerdir görmüş olduk. Dikkat ettiyseniz burada repo ve ters repo işlemleri geçici nitelik taşırken doğrudan alım ve doğrudan satım işlemleri kalıcı nitelik taşımaktadır. Bu yüzden doğrudan alım ve doğrudan satım işlemlerinin etkileri daha belirgin izlenmektedir.

Defansif açık piyasa işlemleri nedir ? Merkez bankası belirli özel günler öncesinde (yılbaşı, bayram vs.) para tabanında bir tehdit algıladığında almış olduğu önlemler defansif açık piyasa işlemleri olarak adlandırılır.

Ofansif açık piyasa işlemleri nedir ? Merkez bankası herhangi bir tehdit olmamasına karşın para tabanını kontrol edip, değiştirmek amacıyla açık piyasa işlemleri gerçekleştiriyorsa bu ofansif ya da dinamik açık piyasa işlemi olarak adlandırılır.

açık piyasa işlemleri
açık piyasa işlemleri

Açık Piyasa İşlemlerinin Avantajları

Açık piyasa işlemleri ile merkez bankaları hazine aracılığı ile piyasayı fonlayıp para arzı miktarını belirleyen tek kurumdur. Açık piyasa işlemleri kısa vadeli faiz oranlarını belirlemede kullanılabilecek en etkili yöntemlerden biri olarak görülür. Yöneticiler yapmış olduğu etkileri rahat bir şekilde izleyebilmesi açısından da açık piyasa işlemleri en çok tercih edilen yöntemlerden biri olarak görülmektedir. Yapılan açık piyasa işlemleri ters tepkiler verdiğinde kısa zamanda tersine çevrilebilir olması sebebiyle hızlı pratik para politikası aracı olarak bilinmektedir. Merkez bankası açık piyasa işlemleri ile bir nevi bankaların portföylerini ve buna paralel olarak kısa vadeli faiz oranlarını etkileyebilmektedir.

Açık Piyasa İşlemlerinin Dezavantajları

Açık piyasa işlemleri ne demek ? Açık piyasa işlemleri hızlı etki verebilmeleri sebebiyle en çok kullanılan merkez bankası araçlarındandır. Tabi ki bu para politikası araçları kullanılırken piyasayı düzenleyici etkileri olduğu kadar bozucu nitelik de gösterebilirler. Örnek vermek gerekirse piyasa para arzını arttırmak amacıyla repo ve doğrudan satım yoluyla piyasaya para sürülmesi enflasyonist etki yaratabileceğinden olumsuz etkiler yaratabilir. Bunun yanında bankaların portföylerindeki para miktarı artışı tüketicilere ve şirketlere para bolluğu yani kredi imkanlarının genişlemesi sebebiyle kredi kullandırma yönünde bir patlama yaratabilir. Bu durum kimi ekonomiler için iyi olabilirken kimi ekonomiler için de kötü sayılabilir.

Açık Piyasa İşlemleri Faiz Oranlarını Nasıl Etkiler ?

Açık piyasa işlemleri hakkında genel bir çerçeve oluşturduğumu düşünüyorum. Şimdi ise işi biraz reele dökelim. Herkesin merak ettiği soru açık piyasa işlemleri faiz oranlarını nasıl etkiler ? Merkez bankaları bankalara satacağı tahvil ve bonolar ile piyasadaki para miktarını azaltacağından bankaların portföylerinde para azalacaktır. Bu durumda bankalar kredi çekmek isteyen kobilere ve tüketicilere verecek paraları olmadığından faiz oranları yükselir. (Piyasada az bulunan malın değeri yüksek olur) Görmüş olduğunuz üzere açık piyasa işlemleri ile merkez bankası piyasayı yönlendirmektedir. Bu sebeple ekonomilerde zaman zaman genişlemeci para politikası ve daraltıcı para politikaları izlenmektedir.

Nitekim Türkiye ekonomisi için son zamanlarda söylenen en büyük klişe kredi patlaması yaşanıyor, reel olmayan paralarla kredi hacmi arttırılıyor, balon ekonomisi artıyor sözünün mantığı buradan gelmektedir. Merkez bankası açmış olduğu repo ihaleleriyle bankaları ve hazineyi fonlayarak piyasaya para sürer ve bu para bolluğu ekonomik aktivitiyi canlandırmak amacıyla halka ve şirketlere kredi olarak geri döner. Olay gördüğünüz üzere bu kadar basit 🙂

Neden Hazine Tahvilleri Baz Alınır ?

Hiç düşündünüz mü merkez bankaları neden hazine kağıtlarını sürerler ? Çünkü hazine garantili devlet tahvilleri tüketicilere güven verir. Özel bir bankanın bonosunu mu tercih ederdiniz yoksa devlet tahvilini mi ? Tabikide güven amaçlı devlet tahvilleri daha çok talep göreceğinden merkez bankaları tüketicilerin davranış eğilimlerini bildikleri için repo ihalelerini daha çok devlet tahvili satarak gerçekleştirmektedir.

Açık piyasa işlem limitlerini sıfırlamak ne demektir ? Açık piyasa işlem limitleri bildiğiniz üzere korona salgını etkilerini en aza indirgemek amacıyla yükseltilmişti. (Piyasadaki para arzı arttırılmıştı) Fakat son zamanlarda ardı ardına gelen merkez bankası haberleriyle açık piyasa işlemleri 11/08/2020 tarihinde sıfıra çekildi. Bu sayede korona salgını dönemlerinde oluşan para bolluğunu likidite sıkışıklığına yol açmadan düzenlemeye çalışılmaktadır.

Açık piyasa işlemleri ile ilgili yabancı kaynakları okumak istiyorsanız arama motorlarında “open market operation” olarak arama yapabilirsiniz.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here